MUQDISHO – Soomaaliya ayaa gashay marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah kadib markii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu sheegay in muddo xileedkiisu uu sii soconayo ilaa sanadka 2027, halka mucaaradka iyo qaar kamid ah dowlad goboleedyada ay ku doodayaan in waqtigiisii dastuuriga ahaa uu dhammaaday.
Khilaafkan cusub ayaa yimid kadib wada-hadallo maalmo ka socday xerada Xalane ee magaalada Muqdisho oo fashil kusoo dhammaaday, iyadoo dhinacyadu isku mari waayeen arrimaha doorashooyinka, dastuurka iyo nidaamka codbixinta dalka.
Madaxweyne Xasan Sheekh: “Muddo Xileedkaygu Wuu Sii Socdaa”
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sheegay in wax-ka-beddellada dastuurka ee uu Baarlamaanku ansixiyay ay kordhiyeen muddo xileedka madaxtooyada min afar sano ilaa shan sano, taasoo micnaheedu yahay in dowladdiisu sii shaqeyn karto ilaa May 2027.
Akhri sidoo kale: Doorashooyinka Soomaaliya Oo Xiisad Galay.
Madaxweynaha ayaa ku tilmaamay qorshaha doorashada qof iyo cod “waajib qaran”, isagoo sheegay in Soomaaliya ay u baahan tahay inay ka gudubto nidaamka doorashooyinka dadban ee ku dhisan qabaa’ilka.
Hadalkaas ayaa si degdeg ah u kiciyay xiisadda siyaasadeed, iyadoo mucaaradku ku eedeeyay dowladda inay si hal dhinac ah u beddeshay dastuurka si awoodda loo sii haysto.
Mucaaradka Oo Diiday Sharciyadda Madaxweynaha
Hoggaamiyeyaasha mucaaradka iyo qaar kamid ah dowlad goboleedyada ayaa sheegay in muddo xileedka Madaxweynaha uu si rasmi ah u dhammaaday, islamarkaana aysan aqoonsanayn sharciyaddiisa kadib taariikhdaas.
Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, iyo madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa kamid ahaa siyaasiyiinta riixayay in dalka lagu laabto heshiis siyaasadeed iyo doorasho dadban oo wadatashi lagu dhisay.
Waxay ku doodeen in Soomaaliya aysan weli lahayn amni, hay’ado iyo nidaam awood u siin kara doorasho qof iyo cod ah oo dalka oo dhan laga qabto.
Maxaa Ka Jira Doorashada Qof iyo Cod?
Dowladda federaalka ayaa ku adkeysaneysa in doorashada qof iyo cod ay tahay tallaabo muhiim ah oo Soomaaliya ka saari karta nidaamka qabiilka ku dhisan.
Laakiin dadka dhaliila qorshahaas ayaa sheegaya in:
- Deegaanno badan ay wali maamulaan Al-Shabaab
- Dowladda federaalka aysan si buuxda u maamulin dalka
- Somaliland aysan kamid ahayn nidaamka Muqdisho
- Puntland iyo Jubbaland ay si cad uga horyimaadeen qorshaha cusub
Arrimahan ayaa keenay su’aalo badan oo ku saabsan sida doorasho qaran oo toos ah looga qaban karo xaaladda amni iyo siyaasadeed ee hadda jirta.
Wadahadalladii Xalane Oo Fashilmay
Wararka kasoo baxaya wada-hadalladii Xalane ayaa tilmaamaya in dadaallo ay wadeen diblomaasiyiin ka socday Mareykanka iyo UK aysan guuleysan.
Ilo siyaasadeed ayaa sheegaya in dhinacyadu isku fahmi waayeen:
- sharciyadda muddo-kordhinta,
- nooca doorashada,
- iyo awood qeybsiga siyaasadeed.
Khilaafkaasi wuxuu sii xoojiyay cabsi laga qabo in Soomaaliya dib ugu noqoto jahwareer siyaasadeed iyo qalalaase dastuuri ah.
Beesha Caalamka Oo Walaac Muujisay
Saaxiibada caalamiga ah ee Soomaaliya, Midowga Afrika iyo daneeyayaasha gobolka ayaa wajahaya cadaadis sii kordhaya oo ku saabsan sidii xal siyaasadeed loogu heli lahaa khilaafka.
Falanqeeyayaal badan ayaa ka digaya in haddii aan heshiis degdeg ah la gaarin:
- ay sii kordhi karto kala qeybsanaanta siyaasadeed,
- ay dib u dhac ku imaan karto dagaalka Al-Shabaab,
- islamarkaana ay dhaawacmi karto dowlad-dhiska Soomaaliya.
Soomaaliya Xagee U Socotaa?
Khilaafkan ayaa dib usoo nooleeyay doodihii hore ee ku saabsanaa dastuurka, nidaamka federaalka iyo hannaanka doorashooyinka dalka.
Iyadoo mucaaradku diidan yahay sharciyadda Madaxweynaha, dowlad goboleedyo qaar ay qaadaceen qorshaha dowladda, islamarkaana amniga dalka uu weli jilicsan yahay, Soomaaliya waxay gashay mid kamid ah marxaladihii ugu adag siyaasaddeeda sanadihii ugu dambeeyay.
Su’aasha ugu weyn hadda waxay tahay:
Ma lagu heshiin karaa xal siyaasadeed oo mideeya dhinacyada, mise dalka wuxuu wajahayaa khilaaf dastuuri ah oo sii daba dheeraada?
